Zo bestuur je licht, visuals en showcues met je keyboard
Je keyboard kan veel meer zijn dan een instrument: als MIDI-bron en controller vervult het een centrale rol in hedendaagse shows. In deze handleiding bespreken we concrete protocollen, benodigde hardware, workflow-voorbeelden en betrouwbaarheidstips zodat je realtime showcues kunt uitvoeren zonder dat er een dedicated operator nodig is.
Waarom je keyboard een showcontroller kan zijn
Keyboardspelers hebben timing, dynamiek en context — precies de eigenschappen die nodig zijn om licht en visuals muzikaal te laten reageren. Wanneer een akkoord of patchwissel samenvalt met een lichtstoot of een visual-cut, vergroot dat de impact van de performance. Moderne keyboards beschikken over USB-MIDI en uitgebreide MIDI-mapping, waardoor ze direkt signalen kunnen sturen naar computers, mengpanelen of showcontrol-programma's.
Belangrijke protocollen en technologieën
- MIDI (Program Change, Control Change, Note On/Off, MIDI Show Control) — de klassieke en vaak meest betrouwbare methode om cues te triggeren.
- OSC (Open Sound Control) — flexibel voor netwerkcommunicatie, ideaal voor visuals en moderne software die netwerkberichten ondersteunt.
- ArtNet / sACN — voor het verzenden van DMX-over-IP naar lichtpulten of universes via een netwerkinterface.
- Audio/DAW-integratie — met Live, MainStage of een andere DAW kun je playback en cues koppelen, en je keyboard gebruiken als transport- of cue-trigger.
Benodigde hardware en software
Je setup kan eenvoudig of complex zijn, afhankelijk van schaal. Basiscomponenten zijn:
- Keyboard met USB-MIDI en/of traditionele 5-pin DIN MIDI-uitgang — controleer je belangrijke specificaties.
- MIDI-interface of een computer met geschikte software (showcontrol- of DAW-software).
- Een DMX-interface of netwerk‑naar‑DMX oplossing (ArtNet/sACN) voor licht.
- Eventueel een MIDI-merge/Thru-box en eenvoudige footswitches of expression-pedalen — zie accessoires en toebehoren.
Stappenplan: van keyboard naar showcues
Volg dit stappenplan om een betrouwbare workflow in te richten.
- Plan je cues: maak een cue-list waarin iedere songsectie correspondeert met een MIDI-program-change of CC-waarde. Werk dit uit in je setlist zodat elke patch op het juiste moment een showactie kan triggeren.
- Configureer je keyboard: wijs Program Change-waarden en/of CC's toe aan patches of splits. Veel keyboards laten je MIDI-kanalen en Program Change-nummers instellen per performance — raadpleeg keyboard functies als je niet zeker bent hoe dit werkt.
- Verbind met je showcomputer of lichtsoftware: stuur MIDI via USB of 5-pin naar je computer of directe hardware. In je showsoftware map je binnenkomende MIDI naar acties: lichtscènes, video-cues of backing-track start/stop.
- Test timing en latentie: voer de set in rehearsal met de volledige chain (audio, MIDI, netwerk, licht) en meet of cues exact op de gewenste transientie vallen.
Handsfree bediening: pedalen en expression
Je handen zijn bezig — gebruik daarom voetbediening. Sustainpedaal en programmeerbare voetschakelaars kunnen:
- volgende of vorige cue triggeren;
- een pre‑set CC verzenden om filters of brightness te automatiseren; en
- patches wisselen zonder dat je het keyboard loslaat.
Veel performers combineren een loop van Program Change + CC voor dramatische effecten, of gebruiken een expressionpedaal om dimmers of video‑blend live te sturen.
Integratie met licht en visuals
Er zijn twee veelgebruikte routes:
- Directe stuurcommando's — je keyboard stuurt MIDI/OSC direct naar lichtsoftware of een mediadisplay. Dit is compact en snel, geschikt voor kleine podia.
- Middleware en showcontrol — een computer met showcontrol-software (bijv. een DAW met plugins of dedicated showcontrol) ontvangt MIDI en vertaalt die naar ArtNet/DMX of OSC-berichten. Dit geeft meer flexibiliteit en scope voor complexere visuals.
Voor visuals op projectoren of LED-walls kan dezelfde MIDI/OSC-trigger in VJ-software een clip starten of effect parameters veranderen. Gebruik duidelijke naming-conventies in je cues zodat iedereen (bandleden of crew) begrijpt welke trigger waarvoor verantwoordelijk is.
Betrouwbaarheid en redundantie
Live geldt: keep it simple en voeg redundantie toe waar risico hoog is. Tips:
- Gebruik aparte MIDI-kanalen voor showcontrol en soundpatches om onbedoelde triggers te vermijden.
- Implementeer een fallback: een eenvoudig MIDI-footcontroller of een backup-laptop die een cue-list kan afspelen.
- Test kabels en interfaces routinematig en bewaar een offline print van je cue-list.
Praktische tips en valkuilen
Veelgemaakte fouten zijn onjuiste MIDI-mapping, vergeten MIDI-thru, en ongeteste netwerkconfiguraties. Zorg dat je:
- je MIDI-kanalen en program change-nummers gedocumenteerd hebt,
- buffering of audio-latentie in de DAW minimaal is, en
- bij complexe shows een runway-rehearsal doet met de volledige rig.
Wil je dieper in praktische voorbeelden of tour‑proof synchronisatie tussen meerdere keyboards? Lees dan ook dit artikel. Voor workflows die audio en cues combineren is onze pagina over opnemen en produceren ook handig.
Slotwoord
Met een bewuste setup en goede mapping kun je als keyboardspeler het kloppende hart van een show zijn. Begin klein, test grondig en breid stap voor stap uit — zo behoud je controle en bouw je betrouwbare, muzikale showcases die licht en visuals écht laten meespelen.
